Zjawisko spożywania alkoholu w czasie ciąży nadal stanowi globalne wyzwanie zdrowia publicznego. Działania profilaktyczne, które mogą wspierać prozdrowotne postawy względem spożywania alkoholu w ciąży, są niezbędnym czynnikiem poszerzania świadomości społecznej w populacji ogólnej. Dlaczego aż tak szeroko i po co? Mianowicie dlatego, że każdy z bliższego i dalszego otoczenia może budować świadomość tematów, poszerzać wiedzę i ostatecznie kierować wyborami oraz wspierać kobiety w ciąży.
 
Rzeczywistość wręcz kipi różnorodnością źródeł, z których na co dzień czerpiemy wiedzę, upewniamy się w tym czy dobrze coś zrozumieliśmy bądź pamiętamy. I tu właśnie tkwi swego rodzaju wyzwanie – mianowicie nie wszystkie źródła odzwierciedlają aktualny stan wiedzy naukowej, w tym zarówno eksperckie jak i najzwyczajniej koleżeńskie Fakt ten nie musi być związany z brakiem dobrej woli. Można by powiedzieć, no dobrze czasem można się pomylić, naturalna sprawa, jest tylko jedno „ale” – niektóre pomyłki wiążą się z nieodwracalnymi konsekwencjami. I tak właśnie jest w sytuacji spożywania napojów alkoholowych w ciąży (niezależnie czy mówimy o piwie, winie, wódce czy innych napojach alkoholowych). Co więcej, nie znamy bezpiecznej dawki alkoholu w ciąży, każdy przypadek należy traktować indywidualnie, dlatego też w ciąży najbezpieczniej jest pozostać w abstynencji.
 
Tak więc jeśli zastanawiamy się nad tym w jaki sposób partner i bliscy mogą wspierać w abstynencji ciężarną partnerkę, żonę, kuzynkę, siostrę, koleżankę, należałoby przewrotnie zapytać jakie są społeczne i jednostkowe przesłanki za piciem alkoholu w ciąży oraz co powoduje, że kobiety ciężarne rezygnują ze spożywania alkoholu?
 
Pomocne w zrozumieniu decyzji dotyczących spożywania alkoholu jest podejście oparte na racjonalnym działaniu [Reasoned Action Approach (RAA)], wyjaśniające, dlaczego ludzie podejmują określone działania. Model zakłada, że najlepszym predykatorem zachowania jest intencja wykonania danego działania. Na intencję natomiast wpływają takie czynniki jak:
 
– postawa wobec zachowania – czy uważam dane działanie za dobre, korzystne, przyjemne lub wartościowe?
– normy społeczne – czy ważne dla mnie osoby oczekują, że tak zrobię?
– poczucie sprawczości – czy wierzę, że jestem w stanie to zrobić?
 
I tak przekładając powyższą teorię na sytuację propozycji drinka/piwa (alkoholu) kobiecie będącej w ciąży, możemy wyobrazić sobie konkretną postawę, intencję i zachowanie w odniesieniu do norm społecznych i poczucia kontroli:
 
– Postawa: „Picie alkoholu w ciąży może zaszkodzić dziecku, więc wolę nie pić.”
– Normy społeczne: „Mój partner i lekarz popierają abstynencję.”
– Poczucie kontroli: „Potrafię odmówić i wybrać napój bezalkoholowy.”
– Intencja: „Nie będę piła alkoholu.”
– Zachowanie: Kobieta wybiera wodę lub lemoniadę.
 
Tak więc nieodzownym wsparciem w ciążowej abstynencji są rzetelne i spójne informacje, jakie docierają do kobiety i jej otoczenia. W jednym z badań dotyczących postaw wobec spożywania alkoholu w ciąży odnotowano, że jednym z czynników sprzyjających abstynencji było jednoznaczne wsparcie i brak społecznej akceptacji dla picia alkoholu w ciąży ze strony rodziny, przyjaciół oraz personelu medycznego. Natomiast brak spójnych informacji okazał się być predykatorem kontynuacji picia alkoholu w ciąży.
 
 
Bezalkoholowe alternatywy spędzania czasu

Ciąża może być dobrym momentem do odkrycia nowych, wspólnych sposobów spędzania czasu, które nie koncentrują się wokół alkoholu. Poniżej propozycje bezalkoholowych form spędzania czasu z bliskimi, znajomymi i innymi osobami z otoczenia kobiety będącej w ciąży:
– wspólne gotowanie i próbowanie nowych przepisów
– wieczór z planszówkami lub grami karcianymi
– czytanie książek i rozmowy o nich
– układanie puzzli lub budowanie modeli
– spacery po parku, lesie lub nad wodą
– piknik z ulubionymi przekąskami
– łagodne wycieczki krajoznawcze
– zwiedzanie ogrodów botanicznych
– pływanie
– ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne
 
 
Wszystkie powyższe propozycje bezalkoholowych form spędzania wspólnie czasu, mogą być wsparciem i towarzyszeniem kobiecie będącej w ciąży w zachowaniu abstynencji. 
 
Ważne jest, aby partnerzy, przyjaciele i członkowie rodziny okazywali wsparcie i wzajemną motywację, pamiętając jednocześnie, że jednostkowe wybory są wyborami decydującymi o przyszłości rodziny jako systemu. To wsparcie i kształtowanie prozdrowotnych norm społecznych przeciwdziała presji społecznej jakiej możemy podlegać w codziennych wyborach.
 
Najlepszym sposobem na okazanie wsparcia partnerce jest wspólne zrezygnowanie z alkoholu. Badania wskazują, że kobiety chętniej powstrzymują się od picia w czasie ciąży, jeśli ich partner oraz bliskie osoby również przestają spożywać napoje alkoholowe. Warto przy tej okazji zastanowić się, jaki wpływ na zdrowie ma obecność alkoholu w diecie. Jest to bardzo dobry moment i czas na to, aby zbudować nowe, zdrowsze nawyki. Tworzenie nowych nawyków wymaga czasu – zwykle kilku tygodni regularnego powtarzania danego zachowania.
 
Tak więc okres ciąży jest doskonałym etapem zmian na szerszą skalę – włączając w nie, nie tylko partnera, ale całe najbliższe otoczenie kobiety ciężarnej. Pamiętajmy też, że nie przy każdej kobiecie w ciąży, będzie ojciec dziecka – dlatego wszyscy odgrywamy znaczącą rolę w towarzyszeniu.
 
Wspólna abstynencja zmniejsza ryzyko sytuacji, w których kobieta doświadcza presji społecznej lub ma poczucie, że rezygnacja z alkoholu oddziela ją od życia towarzyskiego.
 
Jeśli kobieta będąca w ciąży jest uzależniona od alkoholu bądź ma realny problem w zaprzestaniu picia lub ograniczeniu ilości spożywanego alkoholu, adekwatnym wsparciem będzie otoczenie jej specjalistyczną opieką i towarzyszenie w tym procesie.

Autorka: Magdalena Borkowska
 
 
Piśmiennictwo:
 
Strona interentowa https://alcoholthinkagain.com.au/alcohol-and-your-health/alcohol-and-pregnancy/supporting-alcohol-free-pregnancies (dostęp 3.07.2026)
Sylvia Roozen, Gjalt-Jorn Peters, Gerjo Kok, & Leopold Curfs. (2018)
Identifying psychosocial determinants related to alcohol consumption during pregnancy: a systematic literature review (https://osf.io/rdevy/overview) (dostęp 6.07.2026)
Ju ´lia Lustosa Martinelli, Carla Maria Ramos Germano, Lucimar Retto da Silva de Avo, Bruno Jose ´ Barcellos Fontanella, De ´bora Gusmão Melo. (2019). Motivation for alcohol consumption or abstinence during pregnancy: A clinical-qualitative study in Brazil. PLoS ONE 14(10): e0223351.